ابن جلجل ( كط ، 2 ) از دفتر « هروشش » يا پاولوس اروسيوس « 14 » در تاريخ روم ياد مىكند كه ترجمهء عربى آن از لاتينى در دست هست ( فهرست فيلمها 1 : 292 ) و چاپ هم شده است . 7 - دفترهاى فلسفى فيلسوفان بزرگ مانند هراكليتوس و دموكريتوس و سوفيستوسها و افلاطون و ارسطو و ديگران در نوشته‌هاى علمى ، خود از پندارهاى ديگران ياد ميكرده‌اند . در الهيات ارسطو ( آلفا 3 تا 10 ) و دفترهاى ديگر او مانند نفس ( دفتر يكم ) بدين گونه انديشه‌ها و آراء برمىخوريم كه آنها را آورده و گاهى از آنها خرده گرفته است ( ديباچهء نجات 12 - زمينهء ايران‌شناسى ، فريب گريزى 10 ) نمونه‌اى از آنها را در شفاء ابن سينا و تفسير ما بعد الطبيعة ابن رشد هم مىبينيم . پس ميتوان با نگاه به اين دفترها به انديشه و پندار فيلسوفان پيشين دست يابيم . از نگارشهاى جالينوس هم مىتوانيم به انديشهء چند فيلسوف برخوريم ( الهند بيرونى فهرست نامها ) اين دسته از دفترها هم خود سند و گواهى براى ما در تاريخ فلسفه خواهد بود . درست مانند آنچه كه در دفترهاى كلامى و اصولى و فقهى دانشمندان ما همچون عبد الجبار همدانى و باقلانى و جوينى و امام رازى و آمدى و شيخ طوسى و نسفى و علامهء حلى و ديگران مىبينيم و با آنها مىتوانيم پاره‌اى از دشواريهاى تاريخ دانشهاى خودمان را برداريم . 8 - پندارشناسى يا تاريخ عقايد شناخت انديشه و پندار يا دكسوگرافى « 15 » كارى است دشوار

--> ( 14 ) - Pavlus Orosius ( 15 ) - Doxographie